Kayış Gerilimi Kontrol Etme ve Ayarlama

Kısa cevap: Kayış gerilimini kontrol etmek için motoru tamamen soğutup kontağı kapatın, kayışın iki kasnak arasındaki en uzun serbest bölümünü baş parmağınızla bastırın. Sağlam bir baskıda kayış yaklaşık 1 cm kadar esneyip geri dönüyorsa gerilim genelde uygundur. Kayışı 90 dereceye kadar elinizle çevirebiliyorsanız gevşek, hiç kıpırdamıyorsa aşırı gergindir. Otomatik gergi rulmanı olan araçlarda gösterge penceresindeki işaret aralık dışına çıkmışsa ayar değil, parça değişimi gerekir.

Neden bu kadar önemsiyorum?

Yıllar içinde elimden geçen araçlarda gördüğüm en yaygın hatalardan biri, kayışın "takılınca oldu" sanılması. Oysa kayış gerilimi hem kayışın hem de sürüklediği bütün parçaların ömrünü belirliyor. Gevşek bir kayış kasnak üzerinde kayar; alternatör tam şarj etmez, gece farlar kısılır, klima yeterince soğutmaz, hidrolik direksiyonda ani ağırlaşmalar olur. Kayma sırasında oluşan ısı kayışın kauçuğunu yakar ve iç kord dokusunu bozar. Aşırı gergin kayışta ise problem başka yerden çıkar: alternatör ve devirdaim rulmanları sürekli yan yükle çalışır, birkaç bin kilometre içinde uğuldamaya başlar. Yani kayışı kurtarmak için sıktığınız her fazla milimetre, faturayı rulmana yazar.

Kontrole başlamadan önce

• Motor soğuk olmalı. Sıcak motorda hem yanma riski var hem de kayış genleşmesi yüzünden ölçüm yanıltıcı olur.
• Kontağı kapatın, mümkünse akünün eksi kutup başını sökün. Fanın kendi kendine dönme ihtimali her zaman vardır.
• Kayış yolunu (rota şemasını) telefonla fotoğraflayın. Sökme işlemi olmasa bile alışkanlık edinmek iyidir.
• Elinizin altında uygun anahtar takımı, bir de mümkünse tork anahtarı bulunsun.

Üç farklı kontrol yöntemi

1. Parmak testi (sehim ölçümü)

En pratik yöntem. İki kasnak arasındaki en uzun açıklığın tam ortasına baş parmağınızla bastırın. Pratik kural olarak her 10 cm serbest açıklık için yaklaşık 5 mm esneme kabul edilir; yani 20 cm'lik bir açıklıkta 1 cm civarı sehim normaldir. Parmağınız kolayca içeri gömülüyorsa gevşek, sanki demire bastırıyor gibiyseniz fazla gergin.

2. Çevirme testi

Kayışın uzun bölümünü iki parmağınızla tutup kendi ekseninde çevirmeye çalışın. Klasik V kayışta 45 dereceye kadar dönmesi normaldir. 90 derece ve fazlası dönüyorsa gerilim düşmüş demektir. Kanallı (serpantin) kayışlarda bu test daha kabadır, çıktığı sonucu parmak testiyle doğrulamak gerekir.

3. Gerilim ölçer ile

Doğru sayı isteyen kişi için tek gerçek yol bu. Mekanik ya da akustik gerilim ölçerler kayışa uygulanan kuvveti Newton cinsinden verir. Servisler ve titiz ustalar bu aleti kullanır. Amatör olarak sürekli kayış işine giriyorsanız yatırım yapmaya değer.

Gerilimi ayarlamak

Manuel gergili araçlarda işlem şöyle yürüyor:

1. Alternatörün pivot (mafsal) civatasını ve kilit civatasını gevşetin, tamamen sökmeyin.
2. Ayar civatası varsa onu çevirerek alternatörü dışa doğru kaydırın. Yoksa gövdenin sağlam bir noktasına dayadığınız uzun bir kolla nazikçe zorlayın. Asla alternatörün arka kapağından ya da kablo bağlantısından kaldırmaya çalışmayın.
3. İstediğiniz sehime ulaştığınızda önce kilit civatasını, sonra pivot civatasını üretici torkunda sıkın.
4. Motoru çalıştırıp 10-15 dakika çalıştırın, soğuduktan sonra tekrar ölçün. Yeni kayışlar ilk çalışmada bir miktar oturur, neredeyse her zaman ikinci bir ayar ister.

Otomatik gergi rulmanı olan sistemlerde ayar diye bir şey yok. Yaylı gergi kayışı kendisi gerer; gösterge işareti sınır dışındaysa ya kayış uzamıştır ya da gergi yayı yorulmuştur. Bu durumda kayış ve gergi rulmanını birlikte değiştirmek en doğrusu. Triger kayışına gelince, orada gerilim ayarı motor zamanlamasıyla iç içedir ve tecrübesiz elde motor hasarına döner; bu işi ekipmanı olan birine bıraktığımı rahatça söyleyebilirim.

Sesler bize ne anlatır?

Kayışın titrem